روش‌هایی برای بهبود خلاقیت

خلاقیت یا creativity را می‌توان یک مهارت مهم و کاربردی دانست. همان‌طور که می‌دانید، خلاقیت سبب می‌شود تا برای مشکلات و مسائل مختلف، قادر به ایجاد راه‌حل جدید و نوآورانه باشیم. در این مطلب گارنت، قصد داریم تا روش‌هایی را برای بهبود خلاقیت و تقویت این مهارت معرفی کنیم.

خلاقیت چیست؟

در مقدمه‌ی مطلب ذکر کردیم که خلاقیت عبارت است از مهارت‌هایی که برای حل مشکلات به‌شیوه‌ی جدید و نوآورانه به‌کار گرفته می‌شود. وقتی شما خلاق هستید، مسائل را از دید متفاوت می‌بینید و برای حل آن چاره‌های جدید می‌اندیشید.

خلاقیت محدود به زندگی فرد نیست و در تمام جوانب زندگی می‌تواند جریان داشته باشد. به‌عنوان مثال، خلاقیت در علوم، به معنای کشفیات جدید، ابتکارات، توسعه‌‌ی تکنولوژی و غیره خواهد بود. هم‌چنین حوزه‌ای مانند هنر، می‌تواند حوزه‌ی خوبی برای نمود خلاقیت هنرمندان باشد.

چرا خلاق باشیم؟

شاید اولین سوالی که ذهن شما را مشغول کند، این است که اصلاً چرا برای تقویت خلاقیت باید وقت بگذاریم؟ خلاق بودن چه فایده‌ای دارد؟ فرد خلاق چه چیزهایی را کسب می‌کند؟ آیا نمی‌توان بدون خلاقیت زندگی کرد؟ در این بخش، دلایلی که به شما می‌گوید باید خلاق باشید را ذکر کرده‌ایم.

مهم‌ترین موضوع، رشد فردی و زندگی شما است. اگر خلاق باشید، زندگی بهتری تجربه می‌کنید. خلاقیت می‌تواند در رشد کسب و کار شما تأثیرگذار باشد. این روزها افراد زیادی را می‌بینید که با یک هنر ساده و کمی چاشنی خلاقیت، توانسته‌اند کسب و کار موفقی برای خود ایجاد کنند.

به غیر از رشد حرفه‌ای و اقتصادی در زندگی، خلاقیت عامل مهمی برای شخصیت‌سازی شماست. افراد خلاق جذاب‌تر هستند و بیش‌تر انسان‌ها تمایل دارند تا با این دسته از افراد ارتباط داشته باشند.

تفاوت فرد خلاق با دیگران

اگر می‌خواهید افراد خلاق را شناسایی کنید، کافی است تا تفاوت‌های فرد خلاق با افراد دیگر را بدانید. این ویژگی‌ها آن‌قدر بارز و شفاف هستند که شناخت فرد خلاق را راحت می‌کنند. در ادامه، تعدادی از این ویژگی‌ها را برشمرده‌ایم.

•     افراد خلاق اغلب شوخ و بذله‌گو هستند. این افراد معمولاً در روابط خود جدیت زیادی به‌کار نمی‌گیرند. شوخ طبعی کمک می‌کند تا احساس شادی بیش‌تری در مغز ترشح شود. البته شوخ‌طبع بودن، مانع از ویژگی درون‌گرایی نخواهد بود.

•     افراد خلاق، اغلب هنرمند هستند. البته این بدان معنی نیست که الزاماً فرد خلاق باید در حرفه‌های هنری مشغول باشد. بلکه صرفاً نشان‌دهنده‌ی آن است که هنر و موسیقی در روحیه و زندگی روزمره‌ی آن‌ها عجین شده است.

برخورد افراد خلاق در مواجه با مشکلات و مسائل، متفاوت است. افراد خلاق می‌کوشند تا از مشکلات فرصت‌های  خوبی برای رشد و موفقیت خود ایجاد کنند.

•     ریسک‌پذیری از ویژگی‌های بارز افراد خلاق است. در واقع افراد بسیار محتاط میانه‌ای با خلاقیت نخواهند داشت. برای افراد خلاق، حضور در محدوده‌ی امن عذاب‌آور است. آن‌ها دوست دارند تجربه کنند و یاد بگیرند.

•     افراد خلاق، ممکن است تنبل و یا راحت‌طلب باشند. معمولاً این دسته از افراد ترجیح می‌دهند تا با استفاده از ذهن و قدرت تفکر خود، راه‌های متفاوتی برای انجام یک کار بیابند.

•     افراد خلاق باهوش هستند. این افراد معمولاً از اطلاعات خوبی برخوردار هستند و به‌راحتی می‌توانند درباره‌ی موضوعات مختلف، ابراز نظر کنند.

•     افراد خلاق خیال‌پردازان خوبی هستند. آن‌ها از درگیر بودن ذهن خود بر فعالیت‌های ماورای زندگی، خوشحال می‌شوند.

•     افرادی که خلاق هستند، سؤالات زیادی می‌پرسند. این افراد ذاتاً کنجکاو هستند و میل سیرناپذیری برای دانستن اطلاعات دارند. بنابراین اگر کنار آن‌ها بنشینید، احتمالاً پرسش‌های زیادی را مطرح خواهند کرد.

بهبود خلاقیت با چند روش ساده

در این بخش، ساده‌ترین کارهایی که برای افزایش قدرت خلاقیت خود می‌توانید انجام دهید را ذکر کرده‌ایم.

خلاقیت، یک مهارت مغزی است. اگر بتوانید به اندازه‌ی کافی برای یک موضوع خاص وقت بگذارید و در آن اطلاعات کسب کنید، احتمالاً مهارت خلاقیت خود را افزایش داده‌اید. به عنوان مثال، اگر درباره‌ی دکوراسیون و چیدمان منزل، اطلاعات زیادی بخوانید و تصاویر مختلفی را ببینید، احتمالاً ایده‌های جدیدی در ذهنتان شکل می‌گیرد. 

اگر چیزی وجود دارد که از مفهوم آن سردر نمی‌آورید، ساد از آن عبور نکنید. همین کنجکاوی سبب می‌شود تا سراغ یادگیری و مطالعات بروید. فرصت‌های مختلف کنجکاوی خود را از دست ندهید و به‌خاطر داشته باشید در همین مسیر می‌توانید مهارت تفکر خلاقانه‌ی خود را پرورش دهید.

یکی از روش‌های عالی برای کسب یک ویژگی خاص، هم‌نشینی با افرادی است که آن مهارت را در خود می‌پرورانند. اگر در محیط کار و جمع دوستانه‌ی خود از این دسته آدم‌ها می‌بینید، سعی کنید ارتباط نزدیک‌تری با وی برقرار کنید و تکنیک‌های مختلفی که او امتحان می‌کند را بیازمایید.

تمام افرادی که در هنر خلاق هستند، به نوعی خیال‌پردازان خوبی هم بوده‌اند. شاعران، نویسندگان، مخترعان، هنرمندان و نقاشان این ویژگی بارز را دارند. قدرت تخیل هم می‌تواند به شما در ایجاد راه‌حل‌های نوآورانه کمک کند. ناگفته نماند که خیال‌پردازی در تقویت عصب‌های مغز نقش مهمی دارد.

سعی کنید ایده‌های ناب خود را جایی یادداشت کنید. برای جلوگیری از پراکندگی این یادداشت‌ها، بهتر است دفتر مخصوصی برای این کار اختصاص دهید. تمام ایده‌هایی که به ذهنتان می‌رسد را بنویسید. ممکن است در ابتدای کار، ایده‌ها ساده (و شاید مسخره) به‌نظر برسند. اما مطمئن باشید که ذره ذره ایده‌های ناب نیز متولد خواهند شد.

خوابیدن کافی برای تقویت مغز ضروری است. اگر به مغز خود به اندازه‌ی کافی استراحت بدهید، در مواقع لزوم، کارایی بیش تری دارد. بهتر است برنامه‌ی خواب شما بین ۶ تا ۸ ساعت باشد.

گاهی برای خلاقیت، باید زمان کافی به مغز خود بدهید. اگر مسئله‌ای پیش آمد که حل آن فوریت نداشت، ساده‌ترین و اولین راه‌حل را برای آن انتخاب نکنید. کمی به خودتان زمان بدهید. معمولاً با تفکر بیش‌تر، شما قادر به خلق راه‌حل‌های جالب خواهید شد.

در محیط خود تغییری به‌وجود آورید

برای تحریک احساس خلاقیت، می‌توانید تصمیم بگیرید تا یک تغییر عملی در محیط به‌وجود آورید. این تغییر می‌تواند یک المان دکوری جدید باشد. مثلاً می‌توانید یک قفسه در محیط اتاق خود قرار دهید و آن را با اشیاء مربوط به یک موضوع خاص، تزیین کنید. حتی این تغییر می‌تواند یک مسیر جدید برای رفتن به منزل یا محل کار باشد.

اگر برایتان امکان دارد، سراغ یادگیری علم موسیقی بروید. موسیقی از آن دسته از هنرهایی است که می‌تواند مغز شما را خلاق‌تر سازد. یادگیری یک ساز،‌ آهنگسازی و مبانی موسیقی از جمله این علوم هستند.

حتماً برای شما هم پیش آمده است که وقتی به کار جذابی مشغول هستید، متوجه گذشت زمان نمی‌شوید. این کار، می‌تواند منبعی برای یادگیری بیش‌تر باشد. شما در انجام آن خسته نمی‌شوید، پس می‌توانید عمیق‌تر و بیش‌تر بیاموزید.

برطبق اثر روان‌شناسی رنگ‌ها، رویت رنگ آبی قدرت خلاقیت فرد را تقویت می‌کند. پس اگر برایتان امکان دارد، فضایی را با این رنگ دکور کنید تا ذهن شما خلاق‌تر شود. نگاه کردن به رنگ آبی (در برخی منابع به رنگ سبز هم اشاره شده است) سبب فعل و انفعلاتی در مغز می‌شود که برای بروز ایده‌های جدید راهگشا خواهد بود.

کاردستی، وسیله‌ی خوبی برای پیاده‌سازی ذهن و ایده‌های درونی است. سعی کنید ابزارهای مربوط را فراهم کرده و شروع به ساخت کاردستی با دستان خود کنید. این کاردستی می‌تواند یک اسکرپ بوک باشد و یا یک مجسمه‌ی سفالی.

سفر کردن و تجربه‌ی محیط‌های جدید، برای تقویت خلاقیت بسیار ایده‌آل است. اگر برایتان امکان سفر فراهم نیست، می‌توانید محیط‌های طبیعی و جاذبه‌های دیدنی محل اقامت خود را انتخاب کنید. سعی کنید در هر هفته زمانی را برای لمس طبیعت اختصاص دهید تا این بخش از مغز فعال بماند.

ورزش کردن تأثیر زیادی روی حافظه و عملکرد مغز شما دارد. سعی کنید هر روز به‌طور منظم تمرینات بدنی را انجام دهید. شما می‌توانید ورزش‌های سبک‌تری مانند پیاده‌روی را در برنامه‌ی خود بگنجانید.

تکنیک شش کلاه

یکی از تکنیک‌هایی که برای افزایش خلاقیت در افراد مختلف، استفاده می‌شود؛ تکنیک شش کلاه است. در این تکنیک شش کلاه وجود دارد که با رنگ‌های مختلف مشخص شده‌اند. شما می‌بایست با استفاده از هر کلاه، ویژگی‌های آن را پیاده‌سازی کنید. نیز به‌خاطر داشته باشید هرگز نمی‌توانید به‌طور هم‌زمان از دو کلاه استفاده کنید.

در کلاه سیاه، تمرکز روی نقاط منفی مسئله خواهد بود. به عبارت دیگر باید بنگرید که چه مواردی در راه‌حل مسئله جوابگو نیست.

در کلاه آبی، تمرکز روی دید باز و همه‌جانبه است. در این‌جا می‌بایست مسئله را از بالا و با در نظر گرفتن همه‌ی موارد بسنجید.

کلاه سبز به شما می‌گوید تا به‌دنبال ایده‌ها و راه‌حل‌های جایگزین باشید.

در کلاه قرمز، تمرکز روی احساسات شما قرار می‌گیرد. برای ایجاد راه‌حل خلاقانه با این روش، می‌بایست ببینید که احساساتتان چه می‌گویند.

کلاه سفید به واقعیت‌ها نگاه می‌کند. باید ببینید که شرایط چگونه هستند و با دیدی واقع‌بینانه مسئله را حل کنید.

کلاه زرد، مثبت‌اندیشی را تقویت می‌کند. این کلاه برخلاف کلاه سیاه، نگاه می‌کند که ببیند کدام راه‌حل‌ها و موارد جواب‌گو هستند.

تکنیک بارش مغزی یا brain storming

در این تکنیک، هر ایده‌ای که به ذهن می‌رسد، یادداشت می‌شود. این ایده‌ها ممکن است کاملاً پراکنده و نامرتبط باشند. تکنیک بارش مغزی برای گروه‌ها و تیم‌های چند نفره، بسیار کاربردی و مهم است. چراکه کلمات کلیدی و عبارات یک ایده ممکن است جرقه‌ای در ذهن سایر افراد ایجاد کند.

تکنیک mind mapping

نقشه ذهنی یا mind mapping یک تکنیک فوق‌العاده برای بهبود خلاقیت است. در این شیوه، آن‌چه به عنوان ایده تازه به ذهن می‌رسد، روی یک نمودار ترسیم می‌شود. این نمودار برای دریافت ایده‌های جدیدتر کاربردی و مؤثر خواهد بود.

تکنیک SCAMPER

SCAMPER برگرفته از سرواژه‌های Substitute، Combine، Adapt، Modify، Put to another use، Eliminate و Rearrange است. این هفت گزینه، سوالاتی هستند که می‌بایست بپرسید. پاسخ این سوالات می‌تواند به‌عنوان یک ایده‌ی جدید و خلاقانه باشد.

تکنیک TRIZ

این تکنیک از ۴۰ المان اساسی استفاده می‌کند تا مسئله‌ی مورد نظر حل شود. البته به شیوه‌ی خلاقانه و جدید! تکنیک TRIZ سیستم چهار مرحله‌ای دارد. این چهار مرحله عبارتند از:

•     شناخت مسئله و تحلیل آن

•     فرمول‌بندی مسئله

•     جست‌وجوی مسائل مشابه قبلی

•     استفاده از الگوها و راه‌حل‌های کشف شده

جمع‌بندی

در این مطلب گارنت، به‌صورت خیلی کلی مفهوم خلاقیت را شرح دادیم. جهت بهبود آن، تکنیک‌های مختلف و روش‌های ساده‌ای معرفی کردیم. همان‌طور که ملاحظه کردید، بیش‌تر تکنیک‌ها برای تقویت اعصاب و بهبود عملکرد مغز هستند. توصیه‌ی ما به شما این است که برای اجرایی کردن خلاقیت، اعتماد به نفس کافی داشته و بدون ترس از اشتباه، مسئله را به‌صورت عملی پیاده‌سازی کنید.

ضمناً یادآور می‌شویم که کسب مهارت جدید (ایجاد خلاقیت و تقویت آن) بدون تمرین عملی ممکن نیست. پس بهتر است تکنیک‌های معرفی شده را به‌طور جدی دنبال کنید تا بخش خلاقانه‌ی مغز خود را وادار به فعالیت سازید.

برای آموزش‌های بیش‌تر، می‌توانید از وب‌سایت آکادمی گارنت استفاده کنید. گارنت کمک می‌کند تا استعدادهای خود را پرورش داده و خلاق‌تر و مبتکر شوید.